Η δομή του εκπαιδευτικού συστήματος της Γερμανίας

Ο παρών οδηγός αποσκοπεί στην καλύτερη δυνατή ενημέρωση όσων από εσάς σκέφτεστε να μετακομίσετε στη Γερμανία ή ενδιαφέρεστε γενικότερα για τη λειτουργεία του γερμανικού, εκπαιδευτικού συστήματος. Στη Γερμανία, μετά το νηπιαγωγείο που είναι προαιρετικό, ακολουθεί η υποχρεωτική εκπαίδευση που χωρίζεται σε δύο βαθμίδες: Το δημοτικό και το γυμνάσιο

Πάμε να τα δούμε αναλυτικά!

Προσχολική αγωγή/Nηπιαγωγείο

Τα παιδιά κάτω των τριών ετών μπορούν να γραφτούν σε παιδικό σταθμό (Kinderkrippen), ενώ τα παιδιά ηλικίας 3-6 ετών μπορούν να πάνε στο νηπιαγωγείο (Kindergarten). Και τα δύο λειτουργούν πρωινά, ολόκληρες μέρες ή ακόμη, βράδια και Σαββατοκύριακα σε ορισμένα μέρη. Επίσης, ενδέχεται να είναι ιδιωτικά, δημόσια ή εκκλησιαστικά, οπότε μερικά είναι δωρεάν, ενώ άλλα με δίδακτρα. Σε πολλές περιπτώσεις, υπάρχουν λίστες αναμονής, οπότε καλό είναι να βάλετε το όνομα του παιδιού σας το συντομότερο δυνατό.

Σε μεγάλες πόλεις, υπάρχουν, επίσης, δίγλωσσοι παιδικοί σταθμοί και νηπιαγωγεία. Και οι δύο τύποι παιδικής φροντίδας και αγωγής είναι προαιρετικοί. Σαφώς, είναι ένας εξαιρετικός τρόπος για τα παιδιά, τα οποία δεν είναι γερμανόφωνα, να κατακτήσουν τη γερμανική γλώσσα και τον πολιτισμό, παίζοντας. Σε ορισμένες πολιτείες, τα παιδιά ηλικίας 5 ετών μπορούν να εγγραφούν σε προσχολικά μαθήματα για την προετοιμασία του δημοτικού.

Δημοτικό σχολείο (Grundschule)

Τα παιδιά ξεκινούν το δημοτικό σχολείο στην ηλικία των 6 ετών και μένουν εκεί μέχρι τα 10 τους χρόνια. Ωστόσο, ορισμένα γερμανικά κρατίδια έχουν προθεσμίες (όπως 30 Ιουνίου ή 31 Δεκεμβρίου), που καθορίζουν, εάν ένα παιδί μπορεί να ξεκινήσει το σχολείο, στην περίπτωση που δεν έχει κλείσει ακόμη τα 6 του χρόνια. Εάν ένα παιδί δεν κλείσει τα 6 έξι, πριν από τη λήξη της προθεσμίας, θεωρείται ένα παιδί «Kann» (=από το γερμανικό ρήμα können/kann που σημαίνει μπορώ, ένα παιδί που μπορεί να γραφτεί στο σχολείο). Αντιθέτως, τα παιδιά που έχουν κλείσει τα 6 θεωρούνται «Muss» (=από το γερμανικό ρήμα müssen/muss, ένα παιδί που πρέπει να γραφτεί στο σχολείο.

Τα σχολεία δεν κοινοποιούν νωρίς τις ανακοινώσεις των εγγραφών, διότι θεωρούν πως ένα παιδί πρέπει να είναι διανοητικά, κοινωνικά και σωματικά έτοιμο να φοιτήσει στο σχολείο. Την πρώτη ημέρα στο δημοτικό σχολείο, το κάθε παιδί κρατάει, παραδοσιακά, ένα σχολικό χωνί (Schultüte). Πρόκειται για ένα μεγάλο, διακοσμητικό, κωνικό δέμα γεμάτο γλυκίσματα και μικρά δώρα. Τα μεγαλύτερα παιδιά του σχολείου μπορούν να οργανώσουν μια παράσταση για νέους μαθητές και τις οικογένειές τους.

Συνήθως, υπάρχουν τέσσερις τάξεις/έτη (1-4) στη γερμανική πρωτοβάθμια εκπαίδευση, αν και σε ορισμένες περιοχές το δημοτικό σχολείο συνεχίζεται μέχρι το έκτο έτος. Επίσης, τα παιδιά φοιτούν στο δημοτικό σχολείο που βρίσκεται πλησιέστερα στο σπίτι τους. Κατά καιρούς, υπήρξαν προσπάθειες για τη μείωση της ανισότητας στην εκπαίδευση, αλλά οι εύπορες γειτονιές τείνουν να προσφέρουν καλύτερη εκπαίδευση στα παιδιά τους σε σχέση με άλλες οικογένειες που αντιμετωπίζουν οικονομική δυσπραγία.

Το πρόγραμμα σπουδών του δημοτικού

Το πρόγραμμα σπουδών δημοτικού σχολείου περιλαμβάνει μαθήματα: Γλώσσας,  μαθηματικών, φυσικών επιστημών, ξένων γλωσσών, θρησκευτικών και πληροφορικής. Βέβαια, οι λεπτομέρειες του προγράμματος σπουδών αποφασίζονται από τα κρατίδια (Länder), οπότε διαφέρουν μεταξύ τους. Οι γονείς μπορούν να επιλέξουν την παρακολούθηση ή μη ορισμένων μαθημάτων, όπως θρησκευτικά και αντ’ αυτού να παρακολουθήσουν μαθήματα δεοντολογίας, εφόσον είναι διαθέσιμα.

Τα σχολεία είναι πλήρως εξοπλισμένα από υλικοτεχνικές δομές, αν και μερικές φορές οι γονείς θα κληθούν να συνεισφέρουν στο κόστος τους. Τα μαθήματα διαρκούν 20-30 ώρες εβδομαδιαίως και αυξάνονται όσο μεγαλώνουν οι μαθητές. Πάντως, ακόμα και στο δημοτικό, πιθανότατα, θα χρειάζεται να αφιερώνουν έστω μισή ώρα για μελέτη στο σπίτι. Η αξιολόγηση των μαθητών πραγματοποιείται στο τέλος του δεύτερου έτους. Για να προχωρήσουν στην επόμενη τάξη, πρέπει να πιάσουν τουλάχιστον τη βάση, ενώ μπορεί να χρειαστεί να επαναλάβουν μία τάξη, σε περίπτωση που ο βαθμός τους είναι κάτω από τη βάση ή να προσπεράσουν μία τάξη, εάν η βαθμολογία τους είναι άριστη.

Επιπλέον, οι δάσκαλοι του δημοτικού σχολείου εκπαιδεύονται κατάλληλα, ώστε να αναγνωρίζουν και να υποστηρίζουν παιδιά με δυσλεξία. Στο τέλος του δημοτικού, οι εκπαιδευτικοί αξιολογούν τις ικανότητες και τα ενδιαφέροντα του κάθε μαθητή εξατομικευμένα και έπειτα, συμβουλεύουν τους γονείς, σχετικά με τον τύπο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες του παιδιού.

Γυμνάσιο στη Γερμανία

Με βάση την ακαδημαϊκή απόδοση ενός μαθητή, τις συστάσεις των εκπαιδευτικών και τις προτιμήσεις των γονέων, ένας μαθητής φοιτά σε έναν από τους διαφορετικούς τύπους δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στη Γερμανία, οι οποίοι είναι:

-Γυμνάσιο – για άριστους μαθητές

-Realschule – για μέτριους

-Hauptschule – για λιγότερο άριστους

-Gesamtschule – που συνδυάζει όλους τους τύπους εκπαίδευσης.

-Σχολεία, όπου τα προγράμματα σπουδών Hauptschule και Realschule συγχωνεύονται

Θεωρητικά, είναι δυνατή η αλλαγή από έναν τύπο σχολείου σε άλλο, ανάλογα με τους βαθμούς του μαθητή.

Το λύκειο στη Γερμανία

Η εκπαίδευση στο γυμνάσιο είναι υποχρεωτική για όποιον στοχεύει στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Οι περισσότεροι άριστοι μαθητές θα συνεχίσουν να σπουδάζουν σε Γυμνάσιο από τα 10 έως 18 τους χρόνια. Τα μαθήματα διαρκούν 32-40 ώρα εβδομαδιαίως, ενώ αναθέτονται πολλές εργασίες για το σπίτι. Τα μαθήματα ανταποκρίνονται σε υψηλά πρότυπα, συμπεριλαμβανομένων των ξένων γλωσσών (αγγλικών, γαλλικών, ισπανικών ή λατινικών), γυμναστικής, μουσικής και τέχνης.

Σε γενικές γραμμές, ένας μαθητής που αποτυγχάνει  σε περισσότερα από δύο μαθήματα είναι υποχρεωμένος να επαναλάβει ολόκληρο το σχολικό έτος. Σο έτος 11, οι μαθητές εισέρχονται στο Gymnasiale Oberstufe, ένα διετές πρόγραμμα για την προετοιμασία της τελικής εξέτασης. Ορισμένα μαθήματα, όπως τα μαθηματικά και τα γερμανικά, είναι υποχρεωτικά και οι μαθητές μπορούν να επιλέξουν τα άλλα. Το Abitur, ή το «Abi», είναι η τελική εξέταση και τα προσόντα που απαιτούνται για την είσοδο σε γερμανικό Πανεπιστήμιο.

Gymnasium

Η εκπαίδευση στο Gymnasium είναι υποχρεωτική για όποιον στοχεύει στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Οι περισσότεροι άριστοι μαθητές παρακολουθούν μαθήματα στο Gymnasium από τα 10 έως 18 τους χρόνια. Τα μαθήματα διαρκούν 32-40 ώρα εβδομαδιαίως, ενώ αναθέτονται πολλές εργασίες για το σπίτι. Τα μαθήματα ανταποκρίνονται σε υψηλά πρότυπα, συμπεριλαμβανομένων των ξένων γλωσσών (αγγλικών, γαλλικών, ισπανικών ή λατινικών), γυμναστικής, μουσικής και τέχνης.

Σε γενικές γραμμές, ένας μαθητής που αποτυγχάνει  σε περισσότερα από δύο μαθήματα είναι υποχρεωμένος να επαναλάβει ολόκληρο το σχολικό έτος. Σο έτος 11, οι μαθητές εισέρχονται στο Gymnasiale Oberstufe, ένα διετές πρόγραμμα για την προετοιμασία της τελικής εξέτασης. Ορισμένα μαθήματα, όπως τα μαθηματικά και τα γερμανικά, είναι υποχρεωτικά και οι μαθητές μπορούν να επιλέξουν τα άλλα. Το Abitur, ή το «Abi», είναι η τελική εξέταση και τα προσόντα που απαιτούνται για την είσοδο σε γερμανικό Πανεπιστήμιο.

Realschule

Το Realschule είναι ένα σχολείο για μέτριους (βαθμολογικά) μαθητές και η φοίτηση διαρκεί από την ηλικία των 10, μέχρι των 15-16 ετών. Αποτελεί την πιο συνηθισμένη μορφή της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και παρέχει ένα αρκετά υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης. Οι μαθητές διδάσκονται υποχρεωτικά μία ξένη γλώσσα, ενώ ταυτόχρονα μπορούν να επιλέξουν και μια δεύτερη γλώσσα (συνήθως γαλλικά).

Οι σπουδές καταλήγουν στο δίπλωμα «Realschulverschuss», που επιτρέπει στους μαθητές να παρακολουθήσουν περαιτέρω μαθήματα, τα οποία οδηγούν στην Ανώτατη Εκπαίδευση. Αφού παρακολουθήσουν τα μαθήματα στο επαγγελματικό σχολείο, οι μαθητές αναπτύσσουν δεξιότητες που τους τοποθετούν στα μεσαία στρώματα των επιχειρήσεων και της βιομηχανίας. Ενδεικτικά επαγγέλματα: Πωλητές, νοσοκόμες, δημόσιοι υπάλληλοι μεσαίου επιπέδου ή γραμματείς.

Hauptschule

Το Hauptschule είναι ένα επαγγελματικό σχολείο για αδύναμους μαθητές ηλικίας 10 έως 15-16 ετών. Υπάρχουν πέντε υποχρεωτικά έτη (5-9), αλλά οι μαθητές μπορούν να παρακολουθήσουν μέχρι και το 10ο έτος, εάν το επιθυμούν. Γενικά, θεωρείται το λιγότερο απαιτητικό από τους τύπους της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, αλλά είναι κατάλληλο για όσους επιθυμούν να απασχοληθούν σε τομείς του εμπορίου ή της βιομηχανίας.

Οι μαθητές λαμβάνουν μια βασική, γενική εκπαίδευση με έμφαση στα μαθηματικά, την πληροφορική, τα γερμανικά και μια υποχρεωτική ξένη γλώσσα (συνήθως αγγλικά). Ουσιαστικά, καλύπτει τα ίδιες θεματικές με τα άλλα σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, αλλά με πιο αργό ρυθμό και με κάποια επαγγελματική κατάργηση. Στο τέλος, οι μαθητές λαμβάνουν πιστοποιητικό αποφοίτησης ή αλλιώς, δίπλωμα Hauptschule. Εάν οι μαθητές παραμείνουν για το 10ο έτος, τους παρέχεται μία εκτενέστερη εκπαίδευση.

Μετά την αποφοίτηση, οι μαθητές μπορούν να εκπαιδευτούν στο εμπόριο και να συνεχίσουν με σπουδές μερικής φοίτησης σε μια επαγγελματική σχολή ή στο Berufsschule, έως ότου κλείσουν τα 18. Οι μαθητές που έχουν εξαιρετικές επιδόσεις, ίσως μπορέσουν να μεταφερθούν στο Gymnasium και στη συνέχεια, να εισαχθούν στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

Berufsschule

Μετά το Hauptschule και το Realschule, το Berufsschule συνδυάζει ακαδημαϊκές σπουδές μερικής φοίτησης με επαγγελματική κατάρτιση. Οι μαθητές που θέλουν να εργαστούν, μπορούν να συνδυάσουν τη μερική φοίτηση/κατάρτιση με την εργασία τους για δύο έως τρία χρόνια σε αυτά τα σχολεία:

> Berufsfachschule- επαγγελματική σχολή, πλήρους φοίτησης

>Berufsaufachschule – προέκταση της επαγγελματικής σχολής

>Fachoberschule – τεχνική σχολή

>Berufliches Gymnasium / Fachgymnasium – επαγγελματικά ανώτερο από το Gymnasium

>Fachschule – εξελιγμένη, τεχνική σχολή

Οι μαθητές μπορούν να ασχοληθούν με τη στοχευμένη μελέτη οικονομικών ή επιχειρηματικών μελετών, που συνδέονται άμεσα με την επαγγελματική σταδιοδρομία. Η επιτυχής ολοκλήρωση ενός προγράμματος μαθητείας, μπορεί να οδηγήσει σε πιστοποίηση σε ένα συγκεκριμένο τομέα εργασίας. Μετά το πέρας της εκπαίδευσης τους, οι μαθητές που βρίσκονται στο 10ο τουλάχιστον έτος, λαμβάνουν το πιστοποιητικό του Fachgebundenen Hochschulreife, το οποίο τους δίνει επίσης πρόσβαση στην Τριτοβάθμια εκπαίδευση.